दाभेरीच्या मातीतून पीएच.डी.पर्यंतची झेप! प्रा.तुळशीदास रामटेके यांचा संघर्षमय आणि प्रेरणादायी शैक्षणिक प्रवास.

बातमी शेअर करा.

मराठवाड्यातील १४ वर्षांचे अध्यापन,पाली भाषेच्या संवर्धनासाठी योगदान; ‘पाली त्रिपिटक साहित्यातील सामाजिक मूल्ये’ या विषयावर संशोधन.

अमरावती जिल्ह्यातील मोर्शी तालुक्यातील दाभेरी या छोट्याशा गावात जन्मलेल्या प्रा.तुळशीदास भगवंतराव रामटेके यांनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करीत शिक्षणाच्या क्षेत्रात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. ग्रामीण भागातील सामान्य कुटुंबातून सुरू झालेला त्यांचा शैक्षणिक प्रवास आज संशोधनाच्या सर्वोच्च टप्प्यापर्यंत पोहोचला आहे. संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठाने त्यांना पीएच.डी.पदवीसाठी पात्र घोषित केल्याने त्यांच्या प्रदीर्घ शैक्षणिक प्रवासाला महत्त्वपूर्ण यश प्राप्त झाले आहे.

    २१ फेब्रुवारी १९७६ रोजी दाभेरी येथे जन्मलेल्या तुळशीदास रामटेके यांचे बालपण आणि शैक्षणिक जीवन अनेक अडचणींमधून घडले. शिक्षणासाठी आवश्यक असलेल्या मर्यादित साधनसुविधा आणि प्रतिकूल परिस्थिती असूनही त्यांनी शिक्षणाची जिद्द कधीही सोडली नाही. प्राथमिक स्तरापासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास माध्यमिक, उच्च माध्यमिक, पदवी, पदव्युत्तर शिक्षण आणि संशोधना पर्यंत पोहोचला. त्यांच्या जीवनप्रवासात संघर्षापेक्षा शिक्षणाप्रती असलेली निष्ठा अधिक प्रभावीपणे दिसून येते.त्यांनी १९९२ मध्ये दहावी, १९९५ मध्ये बारावी आणि १९९८ मध्ये संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठातून कला शाखेची पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठातून २००० मध्ये पाली आणि इतिहास या विषयांसह बी.एड. पदवी प्रथम श्रेणीत संपादन केली. पुढे संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठातून २००२ मध्ये पाली विषयात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली. २०१२ मध्ये त्यांनी विद्यापीठ अनुदान आयोगाची (UGC) NET परीक्षा पाली विषयातून उत्तीर्ण केली. विशेष म्हणजे, २०२१ मध्ये त्यांनी आंबेडकर विचार या विषयातही पदव्युत्तर शिक्षण प्रथम श्रेणीत पूर्ण केले.


पाली भाषेच्या अध्यापनासाठी १४ वर्षांची ज्ञानसेवा
तथागत भगवान बुद्धांच्या उपदेशाची भाषा असलेल्या पाली भाषेविषयी त्यांना विशेष आस्था आहे. पाली भाषा ही केवळ प्राचीन भाषिक परंपरा नसून मानवी मूल्ये, समता, करुणा, मैत्री, प्रज्ञा आणि नैतिक जीवनदृष्टी यांचा अमूल्य ठेवा आहे. या भाषेतील बुद्धवचनांचा योग्य अर्थ समाजापर्यंत पोहोचावा, पाली साहित्याचे शास्त्रीय अध्ययन व्हावे आणि विद्यार्थ्यांमध्ये बौद्ध साहित्याविषयी आवड निर्माण व्हावी, या हेतूने त्यांनी मराठवाड्यात सुमारे १४ वर्षे पाली विषयाच्या अध्यापनाचे कार्य केले.
शांतिनिकेतन ज्युनिअर कॉलेज, परभणी येथे २००४ मध्ये CHB व्याख्याता म्हणून त्यांनी अध्यापनाला सुरुवात केली. त्यानंतर जून २००५ ते फेब्रुवारी २०१३ या कालावधीत विश्वशांती ज्ञानपीठ, वसमत रोड,राहाटी, परभणी येथे पूर्णवेळ व्याख्याता म्हणून काम केले. या काळात त्यांनी विद्यार्थ्यांना पाली भाषा, इतिहास आणि बौद्ध साहित्याचे ज्ञान देण्याबरोबरच अभ्यासाची चिकित्सक दृष्टी विकसित करण्याचा प्रयत्न केला. आणि प्रा. रामटेके हे सध्या संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठ अमरावती येथे पाली आणि बुद्धिझम विभाग प्रमुख म्हणून कार्यरत आहे.


संशोधन आणि राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय परिषदांमधील सहभाग.
प्रा. रामटेके यांची शैक्षणिक वाटचाल केवळ अध्यापनापुरती मर्यादित राहिली नाही. त्यांनी विविध राज्यस्तरीय,राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय परिषदांमध्ये सहभाग घेऊन संशोधन निबंध सादर केले. शिक्षणातील माहिती तंत्रज्ञानाची भूमिका,मानवी हक्क,डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार, भारतीय भाषांचा विकास, अध्यापन आणि संशोधनातील नवे प्रवाह तसेच बौद्ध तत्त्वज्ञान अशा विविध विषयांवर त्यांनी संशोधनात्मक लेखन केले.
त्यांच्या संशोधन कार्यातील काही महत्त्वाचे टप्पे पुढीलप्रमाणे आहेत :
– २०१२ मध्ये परभणी येथील श्री शिवाजी लॉ कॉलेजमध्ये आयोजित राज्यस्तरीय परिषदेत सहभाग आणि शोधनिबंध प्रकाशन.
– रामकृष्ण महाविद्यालय, दर्यापूर येथे आयोजित आंतरराष्ट्रीय परिषदेत सहभाग.
– २०१४ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर गोंडवाना विद्यापीठाच्या शिक्षक संघटनेच्या वतीने आयोजित ‘The Vision 2056’ आंतरराष्ट्रीय आंतरविद्याशाखीय परिषदेत सहभाग.
– २०१५ मध्ये औरंगाबाद येथील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कला व वाणिज्य महाविद्यालयात आयोजित राष्ट्रीय परिषदेत संशोधन निबंध सादर व प्रकाशित.
– ‘भारतीय भाषांच्या विकासात पाली भाषेचे योगदान’ या विषयावर संशोधन लेखन.
– १२ मार्च २०१६ रोजी संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठाच्या बुद्धिस्ट स्टडीज सेंटरद्वारे आयोजित ‘Buddhist Philosophy – A Present Day Need’ या राष्ट्रीय परिषदेत सहभाग.
– पालि भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळावा यासाठी 2020 मध्ये भारताचे गृहमंत्री, शिक्षण मंत्रालयात, सांस्कृतिक मंत्रालय येथे पाठपुरावा करण्यासाठी विविध महाविद्यालयात जाऊन तेथील प्राध्यापक आणि विभाग प्रमुख यांना भेटून सह्याचे निवेदन दिले.
या संशोधनात्मक सहभागातून त्यांनी पाली भाषा, बौद्ध तत्त्वज्ञान आणि आधुनिक सामाजिक प्रश्न यांच्यातील संबंध अभ्यासण्याचा प्रयत्न केला आहे.
‘पाली त्रिपिटक साहित्यातील सामाजिक मूल्ये’ या विषयावर चिकित्सक संशोधन त्यांच्या शैक्षणिक प्रवासातील सर्वांत महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे पीएच.डी. संशोधन होय. ‘पाली त्रिपिटक साहित्यांतील सामाजिक मूल्ये : एक चिकित्सक अध्ययन’ हा त्यांच्या संशोधनाचा विषय आहे.
पाली त्रिपिटक हे बौद्ध धम्माचे मूलभूत साहित्य असून त्यामध्ये मानवी जीवन, सामाजिक संबंध, नैतिकता, समानता, करुणा, मैत्री, अहिंसा आणि प्रज्ञा यांचे सखोल विवेचन आढळते. भगवान बुद्धांनी मांडलेली सामाजिक परिवर्तनाची दृष्टी आजच्या काळातही तितकेच महत्त्वपूर्ण आहे. समाजातील विषमता, भेदभाव, अंधश्रद्धा आणि शोषण यांवर मात करण्यासाठी बुद्धांच्या सामाजिक व नैतिक मूल्यांचा अभ्यास आवश्यक आहे. याच व्यापक दृष्टिकोनातून प्रा. रामटेके यांनी आपल्या संशोधनाची दिशा निश्चित केली.
या संशोधनासाठी त्यांना संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठाच्या पाली व प्राकृत विभागातील मार्गदर्शिका डॉ. रेखा जे. वानखडे यांचे मोलाचे मार्गदर्शन लाभले. त्यांनी ६ मे २०२५ रोजी आपला संशोधन प्रबंध विद्यापीठात सादर केला. त्यानंतर ३१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी त्यांची मौखिक परीक्षा (Viva-Voce) पार पडली. विद्यापीठाच्या अधिसूचना क्रमांक ९७२/२०२६, दिनांक ३१ ऑक्टोबर २०२६ नुसार परीक्षकांचा अहवाल स्वीकारल्यानंतर त्यांना पीएच.डी. पदवीसाठी पात्र घोषित करण्यात आले.


शिक्षण,धम्म आणि सामाजिक परिवर्तनाची प्रेरणा
प्रा. तुळशीदास रामटेके यांचा प्रवास हा केवळ एका व्यक्तीच्या पदवी संपादनाचा प्रवास नाही, तर ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी उदाहरण आहे. शिक्षणाच्या माध्यमातून व्यक्तिमत्त्वाचा विकास, संशोधनाच्या माध्यमातून ज्ञानाची निर्मिती आणि अध्यापनाच्या माध्यमातून पुढील पिढी घडविणे, ही त्यांच्या कार्याची वैशिष्ट्ये आहेत.
विशेषतः पाली भाषेच्या अध्यापनासाठी दिलेली चौदा वर्षांची सेवा आणि पाली त्रिपिटकातील सामाजिक मूल्यांवर केलेले संशोधन यामुळे त्यांचे कार्य पाली व बौद्ध अध्ययनाच्या क्षेत्रात महत्त्वाचे ठरते. तथागत बुद्धांच्या विचारांमधील समता, करुणा, विवेक आणि मानवतावाद ही मूल्ये केवळ ग्रंथांमध्ये मर्यादित न राहता समाजाच्या प्रत्यक्ष जीवनात उतरली पाहिजेत, हा त्यांच्या संशोधनाचा व्यापक संदेश आहे.दाभेरीसारख्या छोट्याशा गावातून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास आज पीएच.डी.च्या महत्त्वपूर्ण टप्प्यावर पोहोचला आहे. त्यांच्या या यशामुळे कुटुंबीय, मित्रपरिवार, दाभेरी गाव आणि अमरावती जिल्ह्याच्या शैक्षणिक क्षेत्रात आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
ग्रामीण भागातील प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून ज्ञानाच्या क्षेत्रात उंच भरारी घेणाऱ्या प्रा. तुळशीदास भगवानराव रामटेके यांचे हे यश निश्चितच नव्या पिढीसाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या संशोधनात्मक आणि शैक्षणिक कार्याला पुढील काळात अधिक व्यापक यश लाभो, हीच मंगलकामना!
त्यांचे हार्दिक अभिनंदन आणि पुढील वाटचालीस मंगल शुभेच्छा!

भिक्खू अमरावती सीलवंसलंकार- ७५०७८९४२०३,अमरावती.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *