२२ लाखांचे दागिने देऊनही पोराने जेवताना आईचा अपमान केला.पण दुसऱ्या दिवशी आईने असा ‘गेम’ फिरवला की करोडपती लेकाने थेट आईचे पाय धरले!.नागपूरच्या धरमपेठ भागात ६२ वर्षांच्या ‘अनुराधाताई’ (अनुताई) राहत होत्या. त्या एका शाळेतून मुख्याध्यापिका म्हणून निवृत्त झाल्या होत्या. त्यांच्या पतीचे खूप आधीच निधन झाले होते. अनुताईंनी एकट्याने स्वतःच्या अंगावर खस्ता खाऊन आपला एकुलता एक मुलगा, ‘सौरभ’ याला एमबीए (MBA) पर्यंत शिकवले होते.
सौरभला स्वतःचा ‘ऑरेंज एक्सपोर्ट आणि कोल्ड स्टोरेज’ (संत्री निर्यात) चा मोठा बिझनेस सुरू करायचा होता.पण बँकेकडून पुरेसे कर्ज मिळत नव्हते. मुलाचे स्वप्न पूर्ण व्हावे म्हणून अनुताईंनी स्वतःच्या रिटायरमेंटचे ३० लाख रुपये आणि स्वतःच्या अंगावरचे २२ लाखांचे सोन्याचे दागिने (मंगळसूत्र आणि पाटल्या) विकून सौरभच्या हातात दिले.वर्धा रोडवर सौरभचा बिझनेस थाटात सुरू झाला.त्याची बायको, ‘मिताली’ हिलाही नवऱ्याच्या या यशाचा भयंकर गर्व झाला होता.तो अपमानाचा प्रसंग आणि अन्नावरून काढलेली लायकी:बिझनेसला दोन वर्षे पूर्ण झाली.सौरभला आता बिझनेस वाढवण्यासाठी आणि नवीन ट्रक्स घेण्यासाठी आणखी पैशांची गरज होती.त्याची नजर अनुताईंच्या ‘पोस्ट ऑफिसमध्ये’ असलेल्या शेवटच्या २५ लाखांच्या फिक्स डिपॉझिटवर (FD) होती.ही एफडी अनुताईंनी म्हातारपणाच्या आजारपणासाठी आणि स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी ठेवली होती.रविवारी रात्री डायनिंग टेबलवर जेवताना सौरभने विषय काढला. “आई,मला ते तुझे पोस्टातले २५ लाख रुपये दे. माझा बिझनेस वाढतोय.” अनुताई शांतपणे म्हणाल्या, “बाळा, मी माझं सर्वस्व तुला दिलंय.आता तेवढेच २५ लाख माझ्या म्हातारपणाची काठी आहेत.उद्या मला दवाखाना लागला तर मी कुणापुढे हात पसरू? ते पैसे मी मोडणार नाही.” नकाराचा शब्द ऐकताच सौरभचा अहंकार दुखावला. ताटात जेवत असलेला सौरभ संतापाने उठला आणि दातओठ खात ओरडला, “अरे कसला म्हातारपण आणि कसला दवाखाना? इथे आम्ही तुला पाळतोय ना? आई, तू या घरात ‘फुकट’ राहतेस आणि ‘फुकट’ जेवतेस! माझ्या पैशांवर जगतेस तू! माझा बिझनेस वाढतोय पण तुला तुझे पैसे द्यायला जीव जडतोय? फुकटचं खायला मात्र बरोबर चालतं!” सून मिताली बाजूला उभी राहून हसत होती. ज्या आईने स्वतःचे मंगळसूत्र विकून पोराचा बिझनेस उभा केला, तिलाच आज पोरगा अन्नावरून ‘फुकटी’ म्हणत होता!
अनुताईंच्या काळजाचे हजार तुकडे झाले. डोळ्यांतून पाणी आलं, पण त्या एक शब्दही बोलल्या नाहीत. त्यांनी निमूटपणे स्वतःच्या ताटातला घास तिथेच सोडला, हात धुतले आणि त्या शांतपणे आपल्या खोलीत जाऊन झोपल्या.तो सत्याचा स्फोट आणि आईचा स्वाभिमानी प्रहार: सौरभला वाटले आई म्हातारी आहे, दोन दिवस रडेल आणि गप्प बसेल. पण दुसऱ्या दिवशी सकाळी सौरभ ऑफिसला जाण्यापूर्वीच अनुताई घरातून बाहेर पडल्या होत्या.दुपारी २ वाजता सौरभ त्याच्या वर्धा रोडच्या केबिनमध्ये बसला होता, तेवढ्यात त्याचा मॅनेजर धावत आला. “सर! बँकेने आपले सर्व अकाउंट्स ‘फ्रीज’ (Freeze) केले आहेत. आणि आपल्या कोल्ड स्टोरेजच्या गेटवर कोर्टाची नोटीस लागली आहे!” सौरभच्या पायाखालची जमीनच सरकली. तो पळत गेटवर आला. तिथे एक नोटीस चिकटवली होती आणि समोर त्याचे वकील उभे होते.
सौरभने विचारले, “हे काय आहे?”
वकील कडक आवाजात म्हणाले, “सौरभ, ज्या अर्धा एकर जागेवर तू हे ऑफिस आणि कोल्ड स्टोरेज उभा केलंयस ना.ती जागा तुझ्या आईच्या (अनुताईंच्या) नावावर आहे! मुलाचा बिझनेस म्हणून तिने तुला ती जागा गेल्या ३ वर्षांपासून ‘फुकट’ वापरायला दिली होती.
आज सकाळी तुझ्या आईने स्वतः इथे येऊन बँकेचं ‘ना हरकत प्रमाणपत्र’ (NOC) रद्द केलंय. आणि तुला १५ दिवसांत ही जागा रिकामी करण्याची कायदेशीर नोटीस (Eviction Notice) पाठवली आहे. तसंच, गेल्या ३ वर्षांचं या कमर्शियल जागेचं भाडं (Rent) जे ‘३६ लाख रुपये’ होतं… ते तू न भरल्यामुळे तुझ्यावर केस ठोकली आहे!”
अहंकाराचा चक्काचूर आणि गुडघे टेकलेला लेक: हे ऐकताच सौरभचा श्वास अक्षरशः कोंडला गेला! बँकेचे अकाउंट्स फ्रीज झाल्यामुळे त्याचे परदेशात जाणारे कंटेनर्स थांबले होते. आईने एका झटक्यात त्याचा करोडोंचा बिझनेस रस्त्यावर आणून ठेवला होता.
सौरभ वेड्यासारखा गाडी चालवत घरी आला. घरात अनुताई त्यांची बॅग भरत होत्या.
सौरभ धावत गेला आणि त्याने थेट अनुताईंच्या पायांवर लोळण घेतली! तो ओक्साबोक्शी रडत म्हणाला, “आई… आई मला माफ कर! माझा बिझनेस बुडेल ग. मी रागाच्या भरात बोलून गेलो. ती नोटीस मागे घे आई… तुझे पाय धरतो मी!”
अनुताईंनी अत्यंत निष्ठुरपणे आपले पाय मागे घेतले. त्यांच्या चेहऱ्यावर कालची ती लाचारी नव्हती, तर एका स्वाभिमानी स्त्रीचा तेज होता.
त्या म्हणाल्या,
“सौरभ, तू काल मला म्हणालास ना की मी तुझ्या घरात ‘फुकट’ जेवते? बाळा, मी शिक्षिका आहे, फुकटचं खाणं माझ्या रक्तात नाही! तुझ्या या कोल्ड स्टोरेजच्या जागेचं ३ वर्षांचं भाडं ३६ लाख रुपये होतं. मी काल रात्री हिशोब केला… मी तुझ्या घरात जेवलेल्या अन्नाची आणि राहिलेल्या जागेची किंमत त्यातून वजा केली, तरीही तूच माझा कर्जदार निघतोस!
माझा हिशोब आज चुकता झालाय! ज्या आईने तुला जन्म दिला, तिला दोन घासांसाठी ‘फुकटी’ ठरवणाऱ्या पोराच्या घरात मला एक सेकंदही राहायचं नाही. आता तो तुझा बिझनेस आणि ती तुझी बँक तू बघ.मी माझा मार्ग मोकळा केलाय!”
अनुताईंनी स्वतःची बॅग उचलली आणि ताठ मानेने त्या घरातून कायमच्या बाहेर पडल्या. सौरभ आणि त्याची बायको मिताली रस्त्यावर उभं राहून रडत होते. करोडोंचा बिझनेस करणारा पोरगा आज एका म्हाताऱ्या आईच्या स्वाभिमानासमोर कायमचा ‘भिकारी’ झाला होता!
आई-वडिलांना दोन घास खायला देताना त्यांना ‘फुकट्यासारखं राहतात’ म्हणून टोमणे मारणाऱ्या आजच्या पिढीच्या काळजात भोक पाडणारी ही कथा तुम्हाला कशी वाटली…..!!
संकलन :- सागर रामभाऊ तायडे ९९२२०४०३८५९,भांडुप,मुंबई.
